به گزارش پایگاه خبری صنایع غذایی فودنا، تحلیل دادههای استخراجشده از فایل رسمی «فهرست ارزش کالاهای صادراتی» نشان میدهد که ارزشگذاریها عمدتاً بر پایه مصوبات سال ۱۴۰۰ بوده و تاریخ مصوبه، ملاک قطعی اجرا و محاسبه گمرکی است. این موضوع بهویژه برای صادرکنندگان صنایع غذایی و صنعتی که با تعهدات ارزی سروکار دارند، اهمیت حیاتی دارد.
بررسی جزئیات عددی این فهرست، امکان تحلیل دقیقتر وزن واقعی هر گروه کالایی در صادرات غیرنفتی را فراهم میکند.
مواد معدنی و انرژیبر؛ پایینترین ارزش واحد، بالاترین حجم
در ابتدای فهرست، کالاهای معدنی و انرژیبر دیده میشوند که ارزش دلاری هر تن آنها بسیار پایین اما حجممحور است:
- گوگرد پاستیل: هر تن ۳۶ دلار
- زغالسنگ ککشو مصرفی در صنایع فولاد: هر تن ۱۰۰ دلار
- کنسانتره زغالسنگ حرارتی با ارزش حرارتی ۴۲۰۰ کیلوکالری: هر تن ۴۰ دلار
این ارقام نشان میدهد صادرات این گروه بیش از آنکه ارزآور باشد، بازارمحور و تأمینکننده زنجیره تولید منطقهای است. حاشیه سود پایین، وابستگی شدید به حملونقل و قیمت جهانی انرژی از ویژگیهای این بخش است.
جرمهای نسوز؛ افزایش ارزش همزمان با خلوص آلومین
در بخش کالاهای صنعتی، جرمهای نسوز ریختنی یکی از شفافترین نمونههای رابطه مستقیم کیفیت و ارزش صادراتی هستند:
- ۹۰ تا ۹۴ درصد آلومین: ۱.۲۰ دلار به ازای هر کیلوگرم
- ۷۰ تا ۸۵ درصد آلومین: ۰.۷۰ دلار
- ۵۰ تا ۶۰ درصد آلومین: ۰.۳۸ دلار
- ۴۵ تا ۵۰ درصد آلومین: ۰.۲۱ دلار
همچنین جرمهای نسوز سبک با درصد آهن متفاوت:
- بالای ۳٪ آهن: ۰.۲۰ دلار
- زیر ۳٪ آهن: ۰.۲۹ دلار
این دادهها نشان میدهد هرچه محصول به سمت تخصصیتر شدن و کیفیت بالاتر میرود، فاصله قیمتی آن در صادرات نیز افزایش مییابد؛ مسیری که میتواند الگوی توسعه سایر صنایع باشد.
شیرخشکهای صادراتی؛ ارزش ثابت، رقابت منطقهای
در گروه صنایع غذایی، نخست به شیرخشکهای قوطی ۴۰۰ گرمی میرسیم که ارزش آنها بهصورت عددی و نه وزنی تعیین شده است:
- شیرخشک نان ۱: ۱.۹۳ دلار
- شیرخشک نان ۲: ۱.۴۶ دلار
- شیرخشک گیگوز ۱ و ۲: ۱.۴۳ دلار
اختلاف قیمتی محدود میان برندها نشان میدهد بازار صادراتی این محصولات بیش از آنکه کیفیتمحور باشد، رقابتی و اشباعشده است و نقش بستهبندی، شبکه توزیع و مقصد صادراتی پررنگتر از قیمت پایه است.
سسهای صادراتی؛ تنوع بالا، پلهپله شدن قیمتها
بخش سسها، متنوعترین و پرجزئیاتترین گروه این فهرست است و تصویری روشن از صادرات غذاهای فرآوریشده ارائه میدهد.
سسهای پایه
- کچاپ ۳۳۰ گرمی: ۰.۲۲ دلار
- کچاپ ۸۳۰ گرمی: ۰.۶۰۵ دلار
- کچاپ تند PE۶۰۰ صادراتی: ۰.۴۱۸ دلار
سسهای خاص و ترکیبی
- سس باربیکیو ۳۷۵ گرمی: ۰.۳۸۵ دلار
- سس خردل ۳۳۵ گرمی: ۰.۵۲۸ دلار
- سس چیلی تای ۲۶۰ گرمی: ۰.۳۳۰ دلار
- سس تارتار ۲۳۰ گرمی: ۰.۵۲۸ دلار
- سس انار ۲۶۵ گرمی: ۰.۳۳۰ دلار
- سس انار ۳۵۰ گرمی: ۰.۳۷۴ دلار
سسهای مایونز (نماد ارزشافزوده بالاتر)
- ۲۰۰ گرمی پرچرب و کمچرب: ۰.۲۴۲ دلار
- ۴۵۰ گرمی کمچرب: ۰.۴۷۳ دلار
- ۹۰۰ گرمی پرچرب و کمچرب: ۰.۹۹ دلار
- بدون چربی ۸۰۰ گرمی: ۰.۹۹ دلار
الگوی روشن:
افزایش وزن، نوع بستهبندی صادراتی، و تنوع فرمولاسیون، ارزش هر واحد را افزایش داده اما همچنان سقف قیمتی سسها زیر ۱ دلار باقی مانده است.
تحلیل تا این مرحله؛ پیام پنهان اعداد
برآیند این فهرست نشان میدهد:
- صادرات مواد خام = کمارزش، وابسته به حجم
- صادرات صنعتی واسطهای = حساس به کیفیت
- صادرات غذایی = برندمحور، بستهبندیمحور، اما با سقف ارزش محدود
این دادهها تأکید میکند که جهش واقعی صادرات غیرنفتی، تنها با حرکت از فروش وزنمحور به فروش فرمول، فناوری و برند امکانپذیر است.
تحلیل آماری عمیق ارزش صادرات؛ اختلاف ۶۰ برابری قیمت واحد کالاها در یک فهرست رسمی
تحلیل عددی ریزدادههای فهرست ارزش کالاهای صادراتی (با ملاک اجرای تاریخ مصوبه) نشان میدهد این فهرست از منظر واحد قیمتگذاری، دامنه ارزش دلاری، سطح فرآوری و نوع بازار هدف، قابلیت استخراج شاخصهای تحلیلی مهمی را دارد که کمتر به آن پرداخته شده است.
۱. دامنه نوسان ارزش کالاها؛ از ۰٫۲۰ دلار تا ۱٫۹۳ دلار (و فراتر)
اگر کالاها را صرفاً بر اساس «ارزش واحد ثبتشده» بررسی کنیم:
-
کمارزشترین کالاها (صنعتی–پایه):
- جرم نسوز سبک بالای ۳٪ آهن: ۰٫۲۰ دلار بهازای هر کیلوگرم
- جرم نسوز ۴۵ تا ۵۰٪ آلومین: ۰٫۲۱ دلار
- سس کچاپ ۳۳۰ گرمی: ۰٫۲۲ دلار
-
میانه طیف (محصولات غذایی فرآوریشده):
- اغلب سسها: ۰٫۴۵ تا ۰٫۶۵ دلار بهازای هر عدد
- جرمهای نسوز ۵۰ تا ۸۵٪ آلومین: ۰٫۳۸ تا ۰٫۷۰ دلار
-
بالاترین ارزش واحد ثبتشده:
- شیرخشک نان ۱ (۴۰۰ گرمی): ۱٫۹۳ دلار
- شیرخشک نان ۲: ۱٫۴۶ دلار
- شیرخشک گیگوز: ۱٫۴۳ دلار
📌 نکته تحلیلی مهم:
در همین فهرست، اختلاف ارزش بین «یک کیلو جرم نسوز سبک» و «یک قوطی شیرخشک» حدود ۹ برابر است، در حالی که هر دو محصول صادرات غیرنفتی محسوب میشوند.
۲. تحلیل آماری سسها؛ «وزن» مهمتر از «نوع»
در گروه سسها (بیش از ۲۵ ردیف مجزا):
-
میانگین ارزش سسهای کوچک (۲۰۰ تا ۳۵۰ گرم):
-
میانگین ارزش سسهای متوسط (۴۲۵ تا ۴۵۰ گرم):
-
سسهای بزرگ (۸۰۰ تا ۹۰۰ گرم):
- ۰٫۹۹ دلار (حداکثر سقف قیمتی این گروه)
📊 الگوی آماری روشن:
افزایش وزن → افزایش تقریباً خطی ارزش
اما نوع سس (کلاسیک یا خاص) تفاوت قیمتی بسیار محدودی ایجاد کرده است.
برای مثال:
- سس چیلی تای ۲۶۰ گرمی: ۰٫۳۳۰ دلار
- سس انار ۲۶۵ گرمی: ۰٫۳۳۰ دلار
- سس خردل ۳۳۵ گرمی: ۰٫۵۲۸ دلار
یعنی بازار صادراتی، پیچیدگی طعم را به اندازه وزن و بستهبندی پاداش نمیدهد.
۳. شیرخشکها؛ بالاترین «ارزش به وزن»
اگر شیرخشک ۴۰۰ گرمی را به وزن تبدیل کنیم:
- ۱٫۹۳ دلار / ۰٫۴ کیلو → حدود ۴٫۸ دلار به ازای هر کیلوگرم
این عدد:
- حدود ۲۴ برابر ارزش گوگرد پاستیل (۳۶ دلار/تن)
- و بیش از ۲۰ برابر ارزش زغالسنگ حرارتی (۴۰ دلار/تن) است.
📈 نتیجه کلیدی:
در همین فهرست رسمی، هرچه محصول به سمت مصرف نهایی و خانوادهمحور حرکت کرده، ارزش وزنی آن جهش کرده است.
۴. جرمهای نسوز؛ مثال کلاسیک ارزش افزوده صنعتی
اگر جرمهای نسوز را بر اساس درصد آلومین مقایسه کنیم:
- ۴۵→۵۰٪ آلومین: ۰٫۲۱ دلار
- ۵۰→۶۰٪: ۰٫۳۸ دلار (۸۰٪ افزایش)
- ۷۰→۸۵٪: ۰٫۷۰ دلار (۸۴٪ افزایش)
- ۹۰→۹۴٪: ۱٫۲۰ دلار (۷۱٪ افزایش)
📌 این دادهها نشان میدهد:
- هر ۱۰٪ افزایش خلوص، جهش قیمتی قابل توجه ایجاد میکند
- اما همچنان سقف ارزش صنعتی از محصولات غذایی مصرفی پایینتر است
۵. مقایسه واحد قیمتگذاری؛ پیام پنهان سیاستگذار
در این فهرست سه مدل قیمتگذاری وجود دارد:
- هر تن: مواد خام (گوگرد، زغالسنگ)
- هر کیلوگرم: کالاهای صنعتی نیمهفرآوریشده
- هر عدد: محصولات غذایی بستهبندیشده
ترتیب ارزش معمولاً به این شکل است:
هرعدد ≫ هرکیلو ≫ هرتن
این چینش تصادفی نیست و نشان میدهد ذهنیت سیاستگذار گمرکی هم، ارزش را در «مصرف نهایی» میبیند نه «ماده اولیه».
بر پایه همین دادههای رسمی:
- صادرات ماده خام = حجم بالا، ارزش پایین
- صادرات صنعتی = کیفیتمحور، ولی سقف محدود
- صادرات غذایی = بیشترین ارزش به وزن، اما بازار رقابتی
🔍 پیام راهبردی فهرست:
اگر صادرات ایران بخواهد از «ارزش اسمی» به «ارزش واقعی» حرکت کند، مسیر آن نه از تن و کیلو، بلکه از بستهبندی، برند، استاندارد مصرف و بازار خانوار عبور میکند؛ موضوعی که اعداد این فهرست بدون هیچ توضیحی فریاد میزنند.